Шэрджэсхэм я бзэм къыщагъэсэбэп лъабжьэпэ-лъабжьэужь псалъэщI Iэмалхэр адыгэ литературэбзэм къызэрыщхьэщыкI щIыкIэхэр
https://doi.org/10.31143/2542-212X-2026-2-226-238
EDN: PQCMSU
Аннотация
Статьям къыщыгъэлъэгъуащ шэрджэсхэм я бзэм епхауэ къэхутэныгъэ едгъэкIуэкIам кърикIуахэр, адыгэ литературэбзэм егъэпщауэ. Лэжьыгъэм и къалэныр – шэр-джэсыбзэм дэплъагъу къыщхьэщызыгъэкI щытыкIэхэр, псалъэщI Iэмал щхьэхуэхэр гъэбелджылынырщ. Абы папщIэ мы темэм зезыпщыта бзэщIэныгъэлIхэм я IэдакъэщIэкIхэр щIэтпщытыкIащ. Ауэ лэжьыгъэ щыIэхэр илъэс пщIырыбжэм ипэкIэ зэхуэхьэса материалхэм ипкъ иткIэ зэрагъэхьэзырам къыхэкIкIэ, ди къэхутэныгъэм и кIуэцIкIэ Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм щыпсэу шэрджэсхэм я псэлъэкIэхэр зэхуэтхьэсащ, бзэм и иджырей щытыкIэр дгъэнахуэн папщIэ. Статьяр щыдгъэхьэзырым сэбэп тхуэхъуащ бзэщIэныгъэ къэхутэныгъэ методхэу: губгъуэрытх, кIэлъыплъыныгъэ, тетхыхьыныгъэ, зэхэхуныгъэ, зэзыгъапщэ-зэпэзыгъэув зэпкърыхыныгъэхэр.
Къэдгъэунэхуащ нэхъыбэм шэрджэсхэм я бзэри адыгэ литературэбзэри зы жыпхъэм зэрытетыр, ауэ, зэпэIэщIэу зэрыпсэум, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм я хэлIыфIыхьыныгъэм къыхэкIкIэ, зэтемыхуэныгъэ гуэрхэр яIэ хъуащ. Лэжьыгъэ едгъэкIуэкIам дызыхуишар: къэбэрдейхэм яIурылъ бзэри шэрджэсхэр зэрыпсалъэри зы бзэу щыт пэтми, шэрджэсыбзэм псалъэщI Iэмалхэм литературэбзэм ехьэлIауэ къыщхьэщыкIыныгъэ зыбжанэ къыхыбогъуа-тэр: зы лъабжьэгъусэхэр нэгъуэщIкIэ зэхъуэкIауэ, пыгъэщхъауэ, пыгъэхъуауэ, н. къыщо-кIуэр.
Къэхутэныгъэм къыщыдгъэсэбэпащ 2023 гъэм шэрджэсхэр щыпсэу щIыпIэм щызэхуэтхьэса губгъуэрытх материалыщIэхэр. Дызэпсэлъахэр къыхэтхыныр елъатауэ щытащ ахэр зыщыщ къуажэм, цIыхубз/цIыхухъум, ныбжьым, щIэныгъэ яIэм. КъищынэмыщIауэ текстыр филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор БищIо Борис адыгэбзэм хузэхилъхьа бзэщIэныгъэ фIэщыгъэцIэщIэхэм япкъ иткIэ зэхэгъэуващ.
Ключевые слова
Об авторе
Анджела Анатольевна АфауноваРоссия
кандидат филологических наук, старший научный сотрудник сектора кабардино-черкесского языка Института гуманитарных исследований
Список литературы
1. Ашхамаф Д.А. Краткий обзор адыгейских диалектов. − Майкоп: Адыг-нациздат, 1939. − 20 с.
2. Багов П.М. Кубано-зеленчукские говоры кабардино-черкесского языка. − Нальчик: Типография им. Революции 1905 г., 1968. − 155 с.
3. Багов П.М. Кубано-зеленчукские говоры // Очерки кабардино-черкесской диалектологии. − Нальчик: Типография им. Революции 1905 г. 1969. − С. 9-75.
4. Бербеков Б.Ч. Диалектная лексика кабардинского языка. − Нальчик: Эльбрус, 1992. − 88 с.
5. Кумахов М.А. К вопросу о классификации адыгских диалектов // Ученые записки Кабардино-Балкарского университета. − Нальчик: Кабардино-Балкарское книжное издательство, 1957. Выпуск 2. − С. 111-121.
6. Кумахова З.Ю. Развитие адыгских литературных языков. − М.: Наука, 1972. − 280 с.
7. Лопатинский Л.Г. Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа. Вып. 21. − Тифлис: Типография Канцелярии Главноначальствующаго гражданскою частию на Кавказе К. Козловскаго и И. Мартиросиянца, 1896. − 658 с.
8. Таов Х.Т. Диалектология // Кабардино-черкесский язык. Лексика. Фразеология. Диалектология. Устно-поэтический язык. Ономастика. В 2-х томах. Т. 2. − Нальчик: Республиканский полтграфкомбинат им. Революции 1905 г., Эль-Фа, 2006. − С. 222-291.
9. Темирова Р.Х. О некоторых особенностях кабардино-черкесского литературного языка // Труды. Серия филологическая. Выпуск VII. − Черкесск: Карачаево-Черкесская областная типография, 1973. − С. 189-204.
10. Темирова Р.Х. Особенности речи черкесов и кубанского диалекта кабардино-черкесского языка // Труды. Серия филологическая. Выпуск VII. − Черкесск: Карачаево-Черкесская областная типография, 1973. − С. 171-188.
11. Темирова Р.Х. Лексические особенности речи черкесов. − Черкесск: Карачаево-Черкесский НИИ, 1975. − 208 с.
12. Яковлев Н.Ф. Краткий обзор черкесских (адыгских) наречий и языков // Записки Северо-Кавказского краевого горского научно-исследовательского института. Т. I. − Ростов-на-Дону, 1928. − С. 117-128.
Рецензия
Для цитирования:
Афаунова А.А. Шэрджэсхэм я бзэм къыщагъэсэбэп лъабжьэпэ-лъабжьэужь псалъэщI Iэмалхэр адыгэ литературэбзэм къызэрыщхьэщыкI щIыкIэхэр. Электронный журнал «Кавказология». 2026;(2). https://doi.org/10.31143/2542-212X-2026-2-226-238. EDN: PQCMSU
For citation:
Afaunova A.A. Characteristic word-formation methods of the Circassian language based on prefixes and suffixes in comparison with the literary Kabardino-circassian language. Kavkazologiya. 2026;(2). https://doi.org/10.31143/2542-212X-2026-2-226-238. EDN: PQCMSU
JATS XML









