<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">kbsu</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Электронный журнал «Кавказология»</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Kavkazologiya</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="epub">2542-212X</issn><publisher><publisher-name>КБГУ</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.31143/2542-212X-2024-4-412-422</article-id><article-id custom-type="edn" pub-id-type="custom">XFPZCV</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">kbsu-75</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>Русский язык. Языки народов России</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>Russian language. Languages of the peoples of Russia</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>Нало А.ХЬ. и романхэм хэт художественнэ образхэр къэгъэщIыным телажьэ зыхэщIэныгъэр лексикологиемрэ фразеологиемрэ я Iэмал щхьэхуэхэмкIэ къызэрызэгъэпэщар</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Some lexical and phraseological means of expressing expressivity used in the creation of artistic im-ages in the novels of A.H. Naloev</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0009-0002-2184-0431</contrib-id><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Къэмбэчокъуэ</surname><given-names>Iэдэм Муштэхьид и къуэ</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Kambachokov</surname><given-names>Adam М.</given-names></name></name-alternatives><email xlink:type="simple">akamb@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru"><institution>Бэрбэч Хь.М. и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университет</institution></aff><aff xml:lang="en"><institution>Kabardino-Balkarian State University named after Kh.M. Berbekov</institution></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2024</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>29</day><month>12</month><year>2024</year></pub-date><volume>0</volume><issue>4</issue><fpage>412</fpage><lpage>422</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Къэмбэчокъуэ I.М., 2024</copyright-statement><copyright-year>2024</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Къэмбэчокъуэ I.М.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Kambachokov A.М.</copyright-holder><license xml:lang="ru" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.</license-p></license><license xml:lang="en" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.caucasology.ru/jour/article/view/75">https://www.caucasology.ru/jour/article/view/75</self-uri><abstract><p>Лэжьыгъэр теухуащ адыгэ тхакIуэ щэджащэ Нало А.Хь. и романхэм хэт художественнэ образхэр къэгъэщIыным телажьэ зыхэщIэныгъэр лексикологиемрэ фразеологиемрэ я IэмалхэмкIэ къызэрызэгъэпэща щIыкIэм. Къэхутэныгъэр щIегъэкIуэкIар «языковая личность» жыхуаIэу иужьрей зэманым бзэ щIэныгъэм гулъытэ хэха щызыгъуэта, бзэм, философием, психологием, социологием, н. жьантIакIуэ щыхъуа Iуэхугъуэшхуэм и лъэныкъуэ зэхуэмыдэхэр куууэ щIэджыкIыным, къэпщытэным щIэныгъэм и дежкIэ мыхьэнэ ин дыдэ зэриIэрщ. Лэжьыгъэр зытещIыхьар Нало А.Хь. «Нэхущ шу», «Псы Iуфэм Iут унэ цIыкIу» зыфIища, адыгэхэм я тхыдэм теухуа романхэрщ. Тхыгъэм къыщыгъэсэбэпащ зэгъэпщэныгъэ, кIэлъыплъыныгъэ, контекстуально-интерпретационнэ, лингвостилистическэ къэхутэкIэ Iэмалхэр. Къэхутэныгъэм кърикIуахэр щыхьэт зэрытехъуэщи, романхэм щызэфIэгъэува образ купщIафIэхэр къигъэщIын, персонажхэм я теплъэр, гупсысэкIэр, дуней тетыкIэр, дуней еплъыкIэр, тхыгъэхэм къыщыIэта Iуэхугъуэхэр щекIуэкI щIыпIэр, лъэхъэнэр тхылъеджэм нэрылъагъу, фIэщ щIыгъуафIэ ящищIын папщIэ тхакIуэм IэкIуэлъакIуэу къигъэсэбэпащ бзэм абы щыхухэха Iэмэпсымэ щхьэхуэхэр, псом япэу – синонимхэм, синоним рядым, антонимхэм, езы тхакIуэм къигъэщIа псалъэщIэхэм, псалъэжьхэмрэ псалъэ шэрыуэхэмрэ, жьы хъуа псалъэхэм, диалект псалъэхэм, фразеологизмхэм я зэфIэкIыу художественнэ текстым зыхэщIэныгъэр къыщыгъэлъэгъуа зэрыхъу Iэмалхэр.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>The paper examines the main lexical and phraseological expressive means used by the well-known Kabardian writer A.H. Naloev to create an artistic image in his historical novels. The relevance of the research topic is due to the need for in-depth study and comprehensive description of the linguistic personality, which attracts close attention in modern linguistics. The material of the analysis was the novels by A.H. Naloev "Horsemen of Dawn" and "House on the riverbank". The paper uses descriptive and comparative research methods, as well as methods of contextual-interpretative and linguistic-stylistic analysis. The results of the conducted research allow us to conclude that when forming logically completed, memorable artistic images in the analyzed works on a historical theme, the novelist, seeking expressiveness and imagery of the work, skillfully used a wide range of means of expression to realistically convey the events reproduced by him in the novels, the time described, thoughts, aspirations, views and life philosophy of the characters, first of all, the possibilities of synonyms, synonymic series, antonyms, obsolete words, dialectisms, author's neologisms, phraseological units, which are powerful means of expressing emotional and expressive meanings in a literary text.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>тхакIуэм къигъэщIа псалъэщIэхэр</kwd><kwd>антонимхэр</kwd><kwd>псалъэжьхэмрэ псалъэ шэрыуэхэмрэ</kwd><kwd>синонимхэр</kwd><kwd>синоним рядыр</kwd><kwd>жьы хъуа псалъэхэр</kwd><kwd>тхыгъэм хэт образхэм я къэгъэщIыкIэр</kwd><kwd>фразеологизмхэр</kwd><kwd>зыхэщIэныгъэр</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>author's neologism</kwd><kwd>antonyms</kwd><kwd>proverbs and sayings</kwd><kwd>synonyms</kwd><kwd>synonymic series</kwd><kwd>obsolete words</kwd><kwd>formation of an artistic image</kwd><kwd>phraseological units</kwd><kwd>expressivity</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Ахманова 1966 – Ахманова О.С. Словарь лингвистических терминов – М.: Советская Энциклопедия, 1966. – 608 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">AKHMANOVA O.S. Slovar' lingvisticheskikh terminov. [Dictionary of Linguistic Terms] So-vetskaya Ehnciklopediya, 1966. – 608 p. (In Russ.).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Камбачокова 1999 – Камбачокова Р.Х. Адыгский исторический роман. Становление и развитие жанра, формирование историзма художественного мышления и проблемы художе-ственной интерпретации исторической действительности. – Нальчик: Эль-Фа, 1999. – 118 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">KAMBACHOKOV A.M., GUBZHOKOVA D.D., KULOVA A.A. Khudozhestvennye oso-bennosti yazyka dramaticheskikh proizvedenij Borisa Utizheva. [Artistic features of the language of Boris Utizhev's dramatic works]. – Nal`chik, Izdatel`stvo Kabardino-Balkarskogo gosudarstven-nogo universiteta, 2021. – 55 p. (In Kabardino-Circassian language).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Къэмбэчокъуэ 2021 – Къэмбэчокъуэ I.М., Гъубжокъуэ Д.Дж., Кул А.А. IутIыж Борис и драматическэ тхыгъэхэм я бзэ къэгъэщIыкIэм хэлъ щхьэхуэныгъэхэр. (Художественные осо-бенности языка драматических произведений Бориса Утижева). – Нальчик: Издательство Кабардино-Балкарского государственного университета, 2021. – 55 с. (На кабардино-черкесском яз).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">KAMBACHOKOVA R.H. Adygskij istoricheskij roman. Stanovlenie i razvitie zhanra, formi-rovanie istorizma khudozhestvennogo myshleniya i problemy khudozhestvennoj interpretacii is-toricheskoj dejstvitel'nosti. [The Adyghe historical novel. The formation and development of the gen-re, the formation of historicism of artistic thinking and the problems of artistic interpretation of his-torical reality]. – Nal`chik: E`l`-Fa, 1999. – 118 p. (In Russ.).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Лопатин 1973 – Лопатин В.В. Рождение слова: неологизмы и окказиональные образо-вания. – М.: Наука, 1973. – 151 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">LOPATIN V.V. Rozhdenie slova: Neologizmy i okkazional'nye obrazovaniya. [The birth of the word: Neologisms and occasional formations]. M.: Nauka, 1973. – 151 p. (In Russ.).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Нало 1993 – Нало А.Хь. Тхыгъэхэр томищым щызэхуэхьэсауэ. ЕтIуанэ том. Нэхущ шу. (Избранные произведения: В трех томах. Том 2: (Всадники рассвета). – Нальчик: Эльбрус, 1993. – 400 с. (На кабардино-черкесском яз).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">NALOEV A.H. Izbrannye proizvedeniya: V trekh tomakh. Tom 2: Vsadniki rassveta. [Select-ed works: In three volumes. Volume 2: Horsemen of the Dawn.] – Nal`chik: E`l`brus, 1993. – 400 p. (In Kabardino-Circassian language).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Нало 1995 – Нало А.Хь. Тхыгъэхэр томищым щызэхуэхьэсауэ. Ещанэ том. Псы Iуфэм Iут унэ цIыкIу. (Дом на берегу реки). – Нальчик: Эльбрус, 1993. – 384 с. (На кабардино-черкесском яз).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">NALOEV A.H. Izbrannye proizvedeniya: V trekh tomakh. Tom 3: Dom na beregu reki: Ro-man. [Selected works: In three volumes. Volume 3: The House by the River: A novel.] – Nal`chik: E`l`brus, 1993. – 384 p. (In Kabardino-Circassian language).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Рамазанова 2017 – Рамазанова Д.А. Хасбулатова Х.М., Курбанова З.Х. Экспрессив-ность в художественном тексте и способы ее выражения // Известия Дагестанского государ-ственного педагогического университета. Общественные науки. Т.11. № 3. 2017 С. 86-91.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">RAMAZANOVA D.A. KHASBULATOVA H.M., KURBANOVA Z.H. Ekspressivnost' v hudozhestvennom tekste i sposoby ee vyrazheniya. [Expressivity in a literary text and ways of its ex-pression] IN: Izvestiya Dagestanskogo gosudarstvennogo pedagogicheskogo universiteta. Ob-shchestvennye nauki. [Proceedings of the Dagestan State Pedagogical University. Social Sciences]. T. 11. - № 3. – 2017. – S. 86-91 (In Russ.).</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
